Naslag

Begrippenlijst

De domeinbegrippen van omgevingsmanagement, het HEEL-klanteisenproces, projectfasering en vergunningen — op één plek doorzoekbaar.

103 begrippen

Omgevingsmanagement

Omgevingsmanagement
Het vakgebied dat de relatie tussen een (infrastructuur- of watermanagement)project en zijn omgeving beheert: stakeholders in kaart brengen, belangen behartigen, communiceren en draagvlak creëren, zodat het project soepel en met maatschappelijke acceptatie wordt gerealiseerd.
Omgeving
Alles rondom het project dat er invloed op heeft of erdoor geraakt wordt: bewoners, bedrijven, overheden, natuur en bestaande infrastructuur.
StakeholderHEELIn de app: Stakeholders
Iedere partij — persoon, organisatie of overheid — met belang bij of invloed op het project; intern of extern.
BelanghebbendenHEELIn de app: Stakeholders
Stakeholders met een specifiek belang bij het project; in de praktijk vaak de externe stakeholders.
KlantHEEL
De stakeholder wiens vraag/behoefte via klanteisen in het project wordt vastgelegd.
Stakeholdermanagement
Het gestructureerd in beeld brengen, betrekken en onderhouden van relaties met stakeholders om draagvlak en klanttevredenheid te bevorderen.
Stakeholderanalyse
De analyse waarin per stakeholder het belang, de invloed/kracht en de gewenste wijze van betrekken worden bepaald (stap 1 van het klanteisenproces).
Belang
Datgene wat een stakeholder bij het project wint of verliest — de reden dat een partij ergens om geeft.
Invloed / Kracht
De mate waarin een stakeholder het project positief of negatief kan beïnvloeden.
Kracht/belang-matrixIn de app: Stakeholders
Hulpmiddel dat stakeholders positioneert op twee assen — kracht (invloed) en belang — om de benaderingsstrategie te bepalen. In ContactPortaal vastgelegd op een 1–5-schaal per stakeholder.
Draagvlak
De mate van steun en acceptatie voor het project bij stakeholders en in de omgeving; een centraal doel van omgevingsmanagement.
Klanttevredenheid
De mate waarin stakeholders tevreden zijn over hoe met hun wensen en belangen is omgegaan.
Melding
Een signaal, vraag of opmerking vanuit de omgeving over het project. Kan uitmonden in een issue of een klacht.
Impact
De mate waarin een issue, wens of besluit gevolgen heeft voor het project of de omgeving. In ContactPortaal een classificatie op issues.

Klanteisenproces

KlantvraagHEEL
De onderliggende vraag of behoefte van een klant/stakeholder die het project beïnvloedt. Het startpunt dat via het klanteisenproces concreet en herleidbaar wordt vastgelegd.
KlantwensHEELIn de app: Klanteisen
Een geuite wens van een stakeholder, opgehaald uit gesprekken en bestaande documentatie. Nog niet getoetst of gehonoreerd — de "ruwe" input die wordt geanalyseerd.
KlanteisHEELIn de app: Klanteisen
Een geanalyseerde en geconcretiseerde klantwens die, na honorering, als verifieerbare eis wordt vastgelegd en in het project kan worden meegenomen.
Klanteisenspecificatie (KES)HEELIn de app: Klanteisen
Het gestructureerde register/document waarin de klanteisen worden vastgelegd. Opgesteld tijdens Definiëren Klantwensen en gevoed vanuit de bibliotheek van basisspecificaties.
Klanteisenproces
Het overkoepelende proces dat de klantvraag concreet en herleidbaar vastlegt via klanteisen. Wordt op verschillende abstractieniveaus en dus in verschillende projectfasen meerdere malen doorlopen.
Inventariseren Stakeholders
Stap 1: stakeholders expliciet in beeld brengen; belangen, invloed en de wijze van betrekken vaststellen en registreren.
Definiëren KlantwensenIn de app: Contactmomenten
Stap 2: op basis van gesprekken met — en documentatie van — geïnventariseerde stakeholders de klantwensen ophalen, analyseren en de eerste versie van de KES opstellen.
Honoreren Klanteisen
Stap 3: met objectieve criteria afwegen of klantwensen kunnen worden meegenomen in de uiteindelijke projectopdracht, inclusief terugkoppeling aan de stakeholders.
AfwegingscriteriumHEEL
Objectief criterium waarmee wordt bepaald of een klantwens/klanteis wordt gehonoreerd.
ImpactanalyseHEEL
Analyse van de gevolgen (scope, kosten, risico's) van het al dan niet honoreren van een klantwens of -eis.
HonoreringsbesluitHEEL
Het formele besluit of een klanteis wordt gehonoreerd — dat wil zeggen: meegenomen in de projectopdracht.
Honoreringsproces
Het proces waarin, met behulp van afwegingscriteria, over de honorering van eisen wordt besloten (de uitvoering van stap 3).
ProjectscopeHEEL
De afgebakende inhoud en omvang van het project, waarbinnen eisen wel of niet passen.
ProjectdossierHEEL
Het dossier waarin projectinformatie — inclusief klanteisen en besluiten — herleidbaar wordt bewaard.
SysteemHEEL
Het te realiseren object of systeem waarop de eisen betrekking hebben.
Projectopdracht
De opdracht/afbakening waarin de gehonoreerde klanteisen worden opgenomen.
Objecttype
Een categorie object (bijv. brug, weg, duiker) waaraan in de basisspecificaties standaardeisen zijn gekoppeld.
Ontwerpbesluit
Een vastgelegd besluit in het ontwerp dat door klanteisen wordt gespecificeerd; een manier om gemaakte afspraken te verankeren.
Omgevingsmanager
Verantwoordelijk voor de stakeholderanalyse en het begeleiden van de gesprekken om tot klantwensen te komen. Trekt daarnaast het Strategisch Omgevingsmanagement.
Technisch Manager
Leidt het formuleren en concreet maken van klantwensen en de vertaling naar klanteisen. Wordt ondersteund door het technisch team.
Omgevingsadviseur
Ondersteunt de omgevingsmanager bij het stakeholder- en gesprekkenwerk.
Technisch adviseur
Wordt bij voorkeur vroeg in de gesprekken betrokken vanwege technische kennis.
Strategisch Omgevingsmanagement (SOM)
Proces waarin standpunten en belangen worden geïnventariseerd en via afspraken worden verankerd en gemonitord. Deelt belangrijke onderdelen met het klanteisenproces.
Specificatieproces
Ontvangt input van het klanteisenproces en kan, in samenhang met het ontwerpproces, terugkoppeling geven die leidt tot het aanpassen of afwijzen van klanteisen.
Validatieproces
Valideert de gekozen of voorgestelde oplossingen aan de initiële klantvraag; sterk verweven met het klanteisenproces.
Risicomanagement
Relateert aan het afwegen van klantwensen (risico's als afwegingsfactor).
Basisspecificaties
Bibliotheek van standaardeisen per objecttype waaruit bij het opstellen van een KES kan worden geput.
HEEL
De overkoepelende methodiek/standaard (heel-nl.nu) waaronder dit klanteisenproces en de begrippenlijst vallen.
GeHEEL niveau 3
Het detailniveau binnen de HEEL-processtructuur waarop de deelprocessen worden genummerd.

ContactPortaal

Project
De afgebakende opgave die in ContactPortaal als eigen, afgeschermde omgeving (tenant) wordt beheerd. Eén gebruiker kan lid zijn van meerdere projecten; het actieve project bepaalt welke gegevens zichtbaar zijn.
ContactpersoonIn de app: Contactpersonen
Een specifieke persoon binnen een stakeholder(organisatie) met wie contact wordt onderhouden (naam, functie, telefoon, e-mail).
ContactmomentIn de app: Contactmomenten
Een vastgelegd contact met de omgeving (gesprek, e-mail, telefoon, bijeenkomst): met type, onderwerp, datum en koppelingen naar stakeholders, contactpersonen, documenten, klanteisen en taken. De bron waaruit klantwensen worden opgehaald.
IssueIn de app: Issues
Een aandachtspunt of kwestie in de omgeving die opvolging vraagt: met locatie op de kaart, impact, deadline en statusworkflow (nieuw → in behandeling → opgelost → gesloten).
KlachtIn de app: Klachten
Een formele uiting van ongenoegen vanuit de omgeving (met klager en bron), met dezelfde statusworkflow als een issue en KPI-bewaking.
TaakIn de app: Taken
Een concrete, toewijsbare actie met eigen status (backlog → te doen → in uitvoering → gepauzeerd → gereed).
DocumentIn de app: Documenten
Een bestand dat aan projectonderdelen (stakeholders, contactmomenten, klanteisen, issues …) kan worden gekoppeld.
NieuwsberichtIn de app: Nieuws
Een nieuwsitem dat via het portaal en de app aan de omgeving wordt getoond.
NieuwsbriefIn de app: Nieuwsbrieven
Een periodieke uitgave die naar (portaal)leden wordt verstuurd.
PaginaIn de app: Pagina's
Een inhoudelijke contentpagina voor het portaal of de publieke projectwebsite.
BerichtIn de app: Berichten
Een bericht in de tweerichtingscommunicatie tussen een portaallid en het projectteam.
Bewonersportaal (Portaal)In de app: Portaal
De burger-/stakeholdergerichte omgeving waar leden hun eigen locaties, nieuws, documenten, ingebrachte wensen en berichten zien.
Adres
Een adreslocatie (punt op de kaart) die aan een stakeholder of dossier is gekoppeld.
Perceel
Een kadastraal perceel (met begrenzing/centroïde) gekoppeld aan een stakeholder of dossier.

Projectfasering

DNR-STB 2014 (ontwerpfasering)BNA / NLingenieurs, DNR-STB 2014
De tien ontwerpfasen uit de Nederlandse ontwerp- en adviespraktijk (SO/VO/DO). Contractueel van aard, niet normatief. Let op: sinds juni 2026 bestaat de STB2026 in alfastadium — controleer per opdracht welke versie contractueel geldt.
HWBP (programmafasering)HWBP, scope en fasering van projecten
De programmafasering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Bij m.e.r.-plicht gaat aan de verkenning een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) vooraf.
Omgevingswet (projectprocedure)Omgevingswet, projectprocedure (IPLO)
De juridische stappen onder de HWBP-fasering. Grondslag: artikel 5.2 en verder Omgevingswet.
MIRT (Spelregels 2022)Spelregels MIRT 2022
De MIRT-systematiek van het Rijk — van toepassing op rijksprojecten, niet op waterschapsprojecten. Iedere fase eindigt met een politiek-bestuurlijke beslissing.
Initiatief en haalbaarheidDNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Verkenning van het initiatief: doel, ambities en haalbaarheid, als basis voor de go/no-go.
Projectdefinitie (PD)DNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Vastleggen van het programma van eisen, uitgangspunten en randvoorwaarden voordat het ontwerpen begint.
Structuurontwerp (SO)DNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Eerste ruimtelijke hoofdopzet en concept. In de wandelgang: schetsontwerp.
Voorontwerp (VO)DNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Uitwerking van het gekozen concept tot een samenhangend voorontwerp: hoofdvorm, indeling en materialisatie.
Definitief ontwerp (DO)DNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Het ontwerp wordt op alle onderdelen definitief uitgewerkt en afgestemd, gereed voor technische uitwerking.
Technisch ontwerp en bestek (TO)DNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Technische uitwerking en bestek: details, materialen en voorwaarden waarmee het werk kan worden aanbesteed.
Prijs- en contractvormingDNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Aanbesteding en contractvorming: prijsvorming en gunning aan een uitvoerende partij.
Uitvoeringsgereed ontwerp (UO)DNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Werk- en detailtekeningen en berekeningen waarmee daadwerkelijk gebouwd kan worden.
DirectievoeringDNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Begeleiding en toezicht tijdens de uitvoering; bewaken van kwaliteit, tijd en geld namens de opdrachtgever.
Gebruik en exploitatieDNR-STB 2014 (ontwerpfasering)
Ingebruikname, beheer en onderhoud van het gerealiseerde object gedurende de levensduur.
VoorverkenningHWBP (programmafasering)
Facultatief. Eindproduct: scope en subsidieaanvraag.
VerkenningHWBP (programmafasering)
Eindproduct: voorkeursalternatief (VKA).
PlanuitwerkingHWBP (programmafasering)
Eindproduct: projectbesluit.
RealisatieHWBP (programmafasering)
Aanbesteding en uitvoering.
Kennisgeving voornemenOmgevingswet (projectprocedure)
Verplicht.
Kennisgeving participatieOmgevingswet (projectprocedure)
Verplicht.
VerkenningOmgevingswet (projectprocedure)
Verplicht.
VoorkeursbeslissingOmgevingswet (projectprocedure)
Facultatief; verplicht voor bepaalde infrastructuurprojecten (artikel 5.4 Omgevingsbesluit).
Ontwerp-projectbesluitOmgevingswet (projectprocedure)
Verplicht, met zienswijzen.
ProjectbesluitOmgevingswet (projectprocedure)
Verplicht; treedt in werking vier weken na bekendmaking.
BeroepOmgevingswet (projectprocedure)
Rechtsgang bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
MIRT-onderzoekMIRT (Spelregels 2022)
Facultatief en vormvrij; geen beslismoment.
MIRT-verkenningMIRT (Spelregels 2022)
Startbeslissing bij aanvang, voorkeursbeslissing bij afsluiting.
MIRT-planuitwerkingMIRT (Spelregels 2022)
Beslismoment: projectbeslissing.
MIRT-realisatieMIRT (Spelregels 2022)
Beslismoment: opleveringsbeslissing.
Instandhouding en beheerMIRT (Spelregels 2022)
Geen beslismoment.

Vergunningen & KES

VergunningIn de app: Vergunningen
Een besluit van een bevoegd gezag dat een activiteit toestaat, doorgaans onder voorwaarden. In ContactPortaal vastgelegd met de bijbehorende voorwaarden/eisen per onderdeel.
Bevoegd gezagKES
De overheid die over een vergunning of melding beslist: gemeente, waterschap, provincie, het Rijk, Rijkswaterstaat en dergelijke.
Vergunningeis (voorwaarde)In de app: Vergunningen
Een concrete verplichting binnen een vergunning, per onderdeel: wat, wanneer en of het vooraf gemeld moet worden. Wordt bij oplevering geverifieerd.
Soort eisKES
Classificatie van een vergunningvoorwaarde: algemeen, specifiek of een deadline.
Te meldenKES
Werkzaamheden die vooraf bij het bevoegd gezag gemeld moeten worden voordat ze mogen starten.
Boren of civielKES
Onderscheid in uitvoeringsmethode: een gestuurde boring (HDD) versus een open ontgraving (civiel).
BetredingstoestemmingKES
Toestemming van een rechthebbende om een perceel te betreden voor werkzaamheden (handmatig of machinaal).
ZRO (Zakelijk Recht Overeenkomst)KES
Overeenkomst waarin een zakelijk recht op andermans grond wordt gevestigd, bijvoorbeeld voor een kabel- of leidingtracé.
Traceverwerving / grondverwervingKES
Het verkrijgen van de benodigde grond en rechten langs het tracé, inclusief vergoedingen en notariskosten.
RentmeesterKES
Adviseur die namens een partij grond-, pacht- en rechtenzaken behandelt en onderhandelt met rechthebbenden.
Gedoogplicht / gedoogprocedure
Juridisch instrument waarmee werkzaamheden op andermans grond kunnen worden afgedwongen wanneer minnelijke verwerving niet lukt.
Raakvlak (raakvlakproject)KES
Een aangrenzend of overlappend project waarmee moet worden afgestemd; kan een risico zijn of juist een koppelkans.
KoppelkansKES
De kans om eigen werkzaamheden te combineren met die van een raakvlakproject, zodat werk-met-werk gemaakt wordt.
Type afstemmingKES
Hoe een stakeholder benaderd wordt: via een vergunning, een toestemming, een ZRO of enkel communicatie.
Deelproject / deeltracéKES
Een afgebakend deel of segment van het project of het tracé, gebruikt om stakeholders, eisen en vergunningen te ordenen.
Oplevering
De afronding en overdracht van (deel)werkzaamheden; het moment waarop vergunningvoorwaarden worden geverifieerd, vaak met foto-bewijs.